Бичил мэдээ
Шинэ мэдээ
Их уншигдсан
АУДИО
ABBA - I Do, I Do, I Do, I Do
АРХИВ
June 2026
| Su | Mo | Tu | We | Th | Fr | Sa |
|---|---|---|---|---|---|---|
 | Монгол | 12.00% |
 | Австрали | 4.35% |
 | Швейцарь | 0.0% |
 | Канад | 2.25% |
 | Япон | 1.0% |
 | БНХАУ | 3.0% |
 | Англи | 3.75% |
 | АНУ | 3.75% |
 | ЕХУ | 2.40% |
| Su | Mo | Tu | We | Th | Fr | Sa |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Монгол | 12.00% |
| Австрали | 4.35% |
| Швейцарь | 0.0% |
| Канад | 2.25% |
| Япон | 1.0% |
| БНХАУ | 3.0% |
| Англи | 3.75% |
| АНУ | 3.75% |
| ЕХУ | 2.40% |
Сибирийн агуйд 59 мянган жилийн өмнө амьдарч байсан нэгэн Неандерталь хүн доод араа шүднийхээ гүн цоорлоос болж аймшигтай шүдний өвчинтэй тулгарчээ. Харин тэр шүдийг агуйгаас олсон бөгөөд шүдэн дээр нь жижиг чулуун багаж ашиглан цоорлыг ухаж, өвдөлтийг намдаах зорилготой мэс ажилбар хийсэн шинж тэмдэг илэрсэн байна.
Судлаачдын үзэж буйгаар энэ шүд нь неандертальчууд манай өөрийн төрөл болох Хомо сапенсаас хэдэн арван мянган жилийн өмнө ийм нарийн төвөгтэй шүдний эмчилгээ хийх чадвартай байсныг харуулж байгаа аж. Энэ нь тэдний оюуны чадвар, техникийн ур чадварыг дахин нотолж буй хэрэг юм.
Олдсон шүдийг ОХУ-ын өмнөд Сибирийн Алтайн нурууны бэл дэх Чарыш голын зүүн эрэгт байрлах "Чагырская" агуйгаас олжээ. Энэ газар нь неандертальчуудын олдвороор маш баялаг газар юм.
Араа шүдний төв хэсэгт мэдрэлийн төгсгөл, судас байрладаг зөөлөн эд хүртэл нэвтэрсэн гүн нүх байжээ. Судлаачдын хэлснээр шүдэн дээрх ул мөр болон нүхний хэлбэр нь энэ гэмтэл санаатайгаар хийгдсэн болохыг харуулж байгаа бөгөөд санамсаргүй эвдрэл биш аж. Мөн шүдний ердийн элэгдлийн шинжээс харахад тухайн хүн мэс ажилбарын дараа энэ шүдээ ашиглан нэлээд удаан амьдарсан бололтой.
Орчин үеийн хүний гурван шүд дээр хийсэн туршилтаар Чагырская агуйгаас олдсон чулуужсан багажтай төстэй чулуун хэрэгслээр өрөмдөхөд яг ийм хэлбэрийн нүх болон бичил зурвас ул мөр үүсэж болохыг тогтоожээ.
Судалгааны ахлагч, ОХУ-ын ШУА-ийн Сибирийн салбарын Археологи ба угсаатны зүйн хүрээлэнгийн археологич Ксения Колобова энэ талаар:
Энэ нь неандертальчууд төлөвлөх чадвар, нарийн хөдөлгөөний ур чадвар болон эмчилгээний стратеги эзэмшиж байсныг нотолж байна. Ийм төвөгтэй зан үйл зөвхөн орчин үеийн хүмүүст байсан гэсэн хуучин ойлголтыг үгүйсгэж байна.
гэжээ.
Түүний хэлснээр уг ажилбар нь:
-өвдөлтийн эх үүсвэрийг оношлох,
-цоорсон эдийг авах нь өвдөлтийг намдаана гэдгийг ойлгох,
-тохирох чулуун багаж сонгох,
-мөн хяналттай, маш нарийн хөдөлгөөнөөр өрөмдөх зэрэг чадвар шаардсан байна.
🌱 Ухаа худаг уурхай нь цөлжилттэй тэмцэх, ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор Цогтцэцийд мод үржүүлгийн талбай, ойн зурвас байгуулж, сүүлийн 17 жилийн турш тууштай арчлан ургуулж байна. 🌳🌿
🇲🇳Монгол Улсын Засгийн газар, МҮХАҮТ-аас жил бүр зохион байгуулдаг ТОП 100 аж ахуйн нэгжийн жагсаалтад Энержи Ресурс компани 16 дахь жилдээ шалгарч, 2025 оны ТОП 4-т эрэмбэлэгдлээ.👷♂️👷♀️
Судалгааны тэргүүлэх зохиогч, антропологич Aлисия Зубова:
Энэ нь орчин үеийн гүн цоорлын эмчилгээний ойлголттой нийцэж байна.
хэмээн хэлжээ.
Мөн неандертальчууд шүдний завсар дахь хоолны үлдэгдлийг авахын тулд шүдний чигчлүүр маягийн зүйл хэрэглэдэг байсан нотолгоо ч бий аж.
Үүнээс өмнө хамгийн эртний шүдний мэс заслын баримт нь Италид олдсон, ойролцоогоор 14 мянган жилийн настай Хомо сапенс хүний шүд байсан бөгөөд цоорлыг чулуун багажаар хусаж цэвэрлэсэн ул мөртэй байжээ.
Неандертальчууд нь орчин үеийн хүмүүсээс илүү булчинлаг биетэй, том хөмсөгтэй байсан ч маш ухаалаг төрөл байсныг:
-Урлагын бүтээл,
-Ан агнуурын нарийн арга хэрэглэж байсан,
-Бэлгэдлийн эд зүйл ашигладаг,
-Хэл яриатай байсан зэрэг баримтууд харуулдаг.
Тэд ойролцоогоор 40 мянган жилийн өмнө устаж үгүй болсон ч өнөөдрийн хүмүүсийн ихэнх нь эртний үеийн эрлийзжилтийн улмаас бага хэмжээний неандерталь ДНХ агуулсаар байдаг.
Чагырская агуйд неандертальчууд ойролцоогоор 59 мянгаас 49 мянган жилийн өмнө амьдарч байжээ. Энэ газар нь бизон болон адууны мах эвдэж боловсруулдаг бааз төдийгүй хүүхдээ өсгөж хүмүүжүүлдэг амьдрах орон зай байсан нь тэндээс олдсон хүүхдийн сүүн шүднүүдээр нотлогдсон байна.
Судалгааны хамтрагч, мөр судлаач Лидия Зоткина энэхүү мэс ажилбар асар их өвдөлттэй байсан гэдгийг онцлоод:
Мэдээ алдуулах тариа, тусгай төхөөрөмжгүйгээр ийм хагалгаа хийж чаддаг хүн өнөөдөр ч хэд байдаг бол? Эсвэл үүнийг тэсвэрлэж чаддаг хүн? Энэ тухай бодох бүрд биширдэг.
гэжээ.
Шүдний нүх нь бараг бүх зажлах гадаргууг хамарсан байжээ.
Судлаачид жижиг яшма чулуун багажийг эргүүлэх буюу гараар өрөмдөх хөдөлгөөн хамгийн үр дүнтэй байсан гэж үзэж байна. Чагырская агуйгаас неандертальчуудын үеийн ижил төрлийн яшма багажууд ч олдсон байна.
Мөн судлаачид мэс заслын дараа үүссэн хөндийг ямар нэг бодисоор, жишээлбэл лав мэт зүйлээр дүүргэсэн байж магадгүй гэж таамагласан ч одоогоор ийм нотолгоо олдоогүй байгаа аж.
