Олон Улсын Валютын Сан (ОУВС)-гаас 2026 оны дөрөвдүгээр сард олон нийтэд танилцуулсан Дэлхийн эдийн засгийн төлөв 2026 тайланд дурдсанаар дэлхийн эдийн засгийн өсөлт ойрын жилүүдэд тогтвортой боловч тодорхой бус байдал өндөр орчинд үргэлжилж, эрчим хүч, түүхий эдийн зах зээлийн савлагаа нь улс орнуудын эдийн засагт харилцан адилгүй нөлөөлөхөөр байна.
Энэхүү тоймоор дэлхийн эдийн засгийн ерөнхий төлөв, олон улсад түгээмэл тулгарч буй гол сорилтууд болон эдгээр нь хөгжиж буй орнуудад ямар сувгаар нөлөөлөх боломжтой талаар танилцуулж байна.
Эдийн засгийн өсөлт: Дэлхийн эдийн засгийн төлөв 2026 тайланд дурдсанаар 2026 онд дэлхийн эдийн засаг 3.1%-иар өсөхөд өндөр хөгжилтэй орнуудад хийгдэж буй технологийн хөрөнгө оруулалт болон төсвийн зардлын өсөлт голлон нөлөөлнө гэж үзсэн ч ойрх дорнодод үүсээд буй дайны нөхцөл байдал, эрчим хүчний нийлүүлэлтийн сүлжээний доголдол зэргээс шалтгаалан улс хоорондын эдийн засгийн өсөлтийн зөрүү улам нэмэгдэх эрсдэлтэй байгааг онцолсон байна. Мөн хувилбар төсөөллийн үр дүнгээр газрын тосны дэлхийн зах зээлийн үнэ 100%-200%-иар нэмэгдэж энэхүү өсөлт 2027 оныг дуустал үргэлжлэх тохиолдолд эдийн засгийн өсөлт 2% болж буурах үр дүнг танилцуулсан. Харин манай худалдааны хамгийн том түнш орон болох БНХАУ-ын эдийн засгийн өсөлтийг 2025 оноос 0.6 нэгж хувиар бууруулж 4.4%-иар өсөх, ОХУ-ын эдийн засгийн өсөлтийг 0.1 нэгж хувиар нэмэгдэн 1.1%-иар өсөх төсөөллүүдийг тус тус танилцуулаад байна.
Инфляц: 2026 оны 1 дүгээр сард гаргаж байсан ОУВС-гийн төсөөлөлтэй харьцуулахад 4 дүгээр сарын төсөөлөлд эрчим хүч болон хүнсний үнийн өсөлтөөс үүдэлтэй ужгирсан инфляцтай нүүр тулах эрсдэл өндөр байгааг анхааруулсан. Азийн улсуудын дундаж инфляц 1.2 нэгж хувиар нэмэгдэж 2.6%-д хүрэх төсөөлөлтэй байгаа бол энэ дундаа БНХАУ-ын инфляцыг мөн 1.2 нэгж хувиар нэмэгдэнэ гэсэн төсөөллийн үр дүнг танилцуулсан. Харин ОХУ-ын инфляцыг 3.1 нэгж хувиар бууруулж 5.6%-д хадгалагдана гэж үзжээ. Нийлүүлэлтийн талын гэнэтийн шок буюу импортоор дамжих энэхүү инфляцын нөлөөнд хөгжиж буй улсууд тэр дундаа гадаад валютын ханшийн шилжих нөлөө өндөр байдаг улсууд ихээхэн эмзэг байгаа юм. Монгол Улсын хувьд эрчим хүчний үнийн нөлөө илрэх хугацааны хувьд дизель түлшний үнэ өмнөх сарын 1-25-ны дундаж үнээр тогтож байгаа буюу ойролцоогоор 1 сарын хоцрогдолтой нөлөөлж байна.
Төсвийн давамгайлал ба өрийн эрсдэл: ОУВС-гийн хаврын уулзалт болон Дэлхийн эдийн засгийн төлөв 2026 тайланд түгээмэл дурдагдаж буй томоохон эрсдэл нь дэлхий даяарх улсын секторын өрийн өсөлт болоод байна. Өндөр хөгжилтэй болон хөгжиж буй орнуудын батлан хамгаалахын зардал сүүлийн жилүүдэд тогтмол өсөж байгаа, энэхүү зардлын 2/3-ыг улс орнууд төсвөөс санхүүжүүлж байгаа. Ийнхүү батлан хамгаалахын зардлыг нэмэгдүүлэх нь богино хугацаанд үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлж, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих хэдий ч дунд хугацаанд эдийн засагт дараах хор уршгийг авчрах эрсдэлтэй гэж үзсэн. Нэгдүгээрт, тухайн улс батлан хамгаалахын зардлаа нэмэгдүүлэхийн тулд нийгмийн шинжтэй бусад зардлаа танах, улмаар өрхийн орлогын өсөлт саарах, эрүүл мэнд, боловсрол зэрэг салбарын хөрөнгө оруулалт буурах улмаар дотоод эдийн засгийн нийт эрэлт хумигдах. Хоёрдугаарт, богино хугацаанд төсвийг огцом тэлэх нь инфляцыг өсгөх, төсвийн алдагдлыг нэмэгдүүлэх замаар Засгийн газрын өрийн дарамтыг онцгой нэмэгдүүлэх, Гуравдугаарт, төсвийн алдагдал нэмэгдсэн, гадаад өрийн зохистой харьцаа алдагдсан улс гадаад зах зээлээс санхүүжилт босгох зардал нэмэгдэх, санхүүгийн нөхцөл чангарах зэрэг бодит эрсдэлүүд тулгарч байгааг онцолсон байна.
Хөрөнгийн урсгалын савлагаа: Дэлхийн эдийн засгийн тодорхойгүй байдал нь олон улсын хөрөнгийн зах зээл дээрх санхүүжилтийн өртөг болон хөрөнгийн урсгалд том савлагааг бий болгож байгаа. Энэхүү савлагаа нь хөгжиж буй орнууд тэр дундаа гадаад валютын улсын нөөц (ГВУН)-ийн хүрэлцээ бага, институтийн хөгжил муу улсуудад түлхүү нөлөөлнө гэж үзэж байна. Учир нь сүүлийн жилүүдэд хөгжиж буй улсуудад орж буй гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт, өрийн хэрэгслээрх санхүүгийн урсгал нь эрсдэлд мэдрэмтгий, банкнаас бусад санхүүгийн байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдэд илүү чиглэж байгаа нь эдийн засгийн хүндрэлийн үед системийн шинжтэй хямрал үүсгэх маш том эрсдэлийг дагуулж байна гэжээ.
Түүхий эдийн үнэ ба төлбөрийн тэнцэл: Энэ удаагийн геополитикийн хурцадмал байдал нь хөгжиж буй, түүхий эдийн экспортоос хамааралтай, импортын хэрэглээ өндөртэй улсуудын төлбөрийн тэнцэлд 1. импортын дарамт, 2. экспортын боломжит өсөлт, 3. хүүгийн төлбөрийн дарамт 4. санхүүгийн орох урсгалын бууралт гэсэн үндсэн сувгуудаар нөлөөлөхөөр байна. Урсгал тэнцлийн хувьд нийлүүлэлтийн сүлжээний тасалдал нь нефть, эрчим хүчний импортын үнийг нэмэгдүүлэх улмаар валютын төлбөртэй импортын төлбөрийг өсгөх, дэлхийн санхүүгийн зах зээлийн нөхцөл хумигдаж буйтай холбоотой гадаад эх үүсвэрт төлж буй хүүгийн төлбөр нэмэгдэх зэрэг гарах урсгалын дарамтууд байгаа бол экспорт талдаа газрын тосны нийлүүлэлтийн тасалдлаас үүдэн орлуулах эрчим хүчний түүхий эд болох нүүрсний эрэлт нэмэгдэх төлөвтэй байна. Харин санхүүгийн тэнцлийн хувьд эрсдэлд мэдрэмтгийн салбаруудын санхүүжилтийн эх үүсвэр хомсдох, өртөг нэмэгдэх нь эдийн засгийн хүндрэлийн үед эрсдэл хуримтлагдах, хөрөнгийн гадагшлах урсгал нэмэгдэх, дахин санхүүжилт хийх боломжийг хүндрэлтэй, зардал өндөртэй болгох эрсдэлүүд байна.
ОУВС-гаас улс орнуудад танилцуулсан түгээмэл бодлогын зөвлөмж: Улс орны эдийн засгийн бүтэц, гадаад шокод мэдрэмтгий байдал, одоогийн эдийн засгийн нөхцөл байдал зэргээс шалтгаалан авч хэрэгжүүлэх бодлогын арга хэмжээ ялгаатай ч энэ удаагийн дэлхий нийтээр үүсээд буй инфляцын дарамтын суурь шалтгаан нь нийтлэг байгаа энэ үед төсвийн оновчтой бодлого, ханшийн зохицуулалт, олон нийтийн хүлээлтийг оновчтой удирдах гэсэн бодлогын хэрэгслүүд илүү үр дүнд хүрэх боломжтой байгааг онцолсон байна. Харин хариу арга хэмжээ авах бодлогын дарааллын эрэмбийг инфляцын эх үүсвэр, дамжих сувгийн хугацаа, санхүүгийн тогтвортой байдалд үзүүлэх эрсдэл зэргийг харгалзан тогтоох нь зүйтэй гэж үзсэн.
Мөнгөний бодлого: Мөнгөний бодлого дунд болон урт хугацааны үнийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн өсөлтийг тогтворжуулахад чиглэж, богино хугацаанд төсвийн бодлого өрх, бизнесүүдэд ирж буй зардлын өсөлтөөс үүдсэн санхүүгийн дарамтын эсрэг хариу арга хэмжээ авах нь зүйтэй. Энэ удаагийн улс орнуудад үүсээд буй инфляцын өсөлт нь нийт эдийн засгийн халалт бус тодорхой секторууд (эрчим хүч, хүнс, уул уурхай гэх мэт)-ын зардлын өсөлтөөс үүдэж буй учир мөнгөний хатуу бодлогыг яарч хэрэгжүүлэх нь богино хугацаанд үр дүн үзүүлэх хэдий ч гадаад санхүүгийн нөхцөл цаашид хумигдсаар байвал эдийн засгийн бусад салбаруудыг хүндрэлд оруулах эрсдэл үүсэж болзошгүй.
Ханшаар дамжин инфляцад үзүүлэх хариу үйлдлийг анхааралтай ажиглах: Гадаад үнийн өсөлтөөс шалтгаалан худалдааны сувгаар дамжих ханшийн нөлөө удаан үргэлжлэх эрсдэл өндөр болсон тохиолдолд инфляцыг бууруулах, ханшийг тогтворжуулах бодлого хэрэгжүүлэх нь богино хугацаанд тодорхой хэмжээний нөлөө үзүүлэх ч санхүүгийн салбарт эрсдэл хуримтлагдах сөрөг нөлөө үзүүлж болох тул бодлогын сонголтыг жинлэж үзэх нь зүйтэй,
Хувилбар төсөөллийг нарийвчлан авч үзэх: Бүс нутгийн болон дэлхийн эдийн засгийн суурь төсөөллөөс илүүтэй түүхий эдийн үнэ, худалдааны түнш орнуудын экспортын эрэлтийн төлөв, гадаад валютын бодит орох урсгалын төлөв зэрэгт үндэслэн хувилбар төсөөллүүдийг тогтмол боловсруулж, түүнд тулгуурласан бодлогын шийдвэрүүдийг боловсруулах,
Тодорхой бус байдлыг бага түвшинд хадгалах: Олон нийтийн дунд тодорхой бус байдлыг боломжит бага хэмжээнд байлгах хамгийн чухал алхам нь ил тод байдал гэдгийг онцлоод байна. Өөрөөр хэлбэл, тодорхой бус байдлын талаар олон нийтэд ил тод, нээлттэй мэдээлэх, бодлогын хувилбаруудыг нөхцөл байдалтай уялдуулан олон нийтэд тогтмол танилцуулж, хүлээлтийг удирдах замаар богино хугацааны инфляцын хүлээлтийг зорилтын түвшинд хадгалахыг зорих,
Төсөөлөлд суурилсан мөнгөний бодлого хэрэгжүүлэх: Инфляцын ирэх улирлын хүлээлтийг дэлгэрэнгүй авч үзэх, хүлээлтийн зөрүү хаана үүсэж байгааг нарийвчлан судалж, богино хугацаанд инфляцад суурилсан нийт эрэлтийн хүлээлт ямар түвшинд байгааг харгалзан үзэх.
Ханшийн зохицуулалт ба нөөцийн хүрэлцээт байдал: Богино хугацааны ханшийн савлагааг тогтворжуулахаас илүүтэй ханшийг зохистой түвшинд уян хатан тогтоож, дунд хугацааны нөөцийн эрсдэл даах чадамжийг бэхжүүлэхэд анхаарах нь зүйтэй. Энэ удаагийн геополитикийн хурцадмал байдлын хөгжиж буй улсуудын эдийн засагт үзүүлж буй анхдагч нөлөө нь гадаад валютын ханшаар хамгийн түрүүнд дамжих эрсдэлтэй байгааг онцолсон. Эрчим хүчний голлох түүхий эдийн үнийн өсөлт цаашид өндөр түвшинд хадгалагдах тохиолдолд худалдааны сувгаар дамжих ханшийн дарамт тогтмол нэмэгдэх нь гадаад валютын гарах урсгалыг эрчимжүүлэх, орох урсгал талдаа гадаад санхүүжилтийн орчин хумигдаж байгаа тул эх үүсвэр ховордох, санхүүжилтийн өртөг өсөх нөлөөллүүд нь төлбөрийн тэнцлийн гарах урсгалын чиглэлд давхар нөлөөлөх эрсдэл өндөр байна. Иймд ГВУН-ийг макро эдийн засгийг тогтвортой хадгалах гол үзүүлэлт гэж үзэн хүрэлцээт байдлыг Засгийн газартай хамтран тогтмол хангах нь зүйтэй талаар тус тус дурдсан байна.
Б.Ананд /Монголбанкны Мөнгөний бодлого хариуцсан референт/
