
Саудын Араб болон Персийн булангийн бусад газрын тос үйлдвэрлэгч орнууд "Хормузын хоолой" дахин нээгдэхийг баяртайгаар хүлээж байгаа ч нээлтийн дараа зах зээлд цутгах их хэмжээний нефть нь ОПЕК-ийн нефтийн зах зээл дахь байр суурийг устгаж мэдэхээр байна.
АНУ, Ираны дайны улмаас дэлхийн газрын тос, байгалийн хийн 20 орчим хувь дамждаг "Хормузын хоолой" хаагдсан нь ОПЕК-ийн олборлолтыг эрс бууруулж, дэлхийн эрчим хүчний салбарын төвийг Ойрхи Дорнодоос бусад бүс рүү шилжүүлсээр байгаа юм.
Саудын Арабт энэ өөрчлөлтийг эргүүлэх боломж хязгаарлагдмал байна.
"Хормузын хоолой" яг хэзээ бүрэн нээгдэх нь тодорхойгүй хэвээр байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп дайны өмнөх хэвийн тээвэрлэлт сэргэнэ гэж мэдэгдэж байгаа ч Иран улс тус хоолойд тодорхой хэмжээний хяналтаа хадгалахыг эрмэлзэж байгаа тул сэргэлт нь удаан, маргаантай, тогтворгүй байх төлөвтэй байгаа юм.
Гэсэн ч нэг зүйл бараг тодорхой байна. Саудын Араб, Бахрейн, АНЭУ, Катар, Кувейт, Ирак, Иран зэрэг орнууд дайнаас үүдсэн төсвийн асар их алдагдлаа нөхөхийн тулд газрын тосны экспортоо аль болох нэмэгдүүлэхийг хичээнэ.
Дайн эхэлсэн 2-р сарын 28-наас хойш Ойрхи Дорнодын өдөрт нийлүүлдэг 13 сая баррель нефть зах зээлээс алга болсон нь дэлхийн нийт нийлүүлэлтийн 13 хувьтай тэнцэж байгаа бөгөөд энэ хугацаанд 80 тэрбум ам.доллараас давсан алдагдлыг тухайн орнууд алдсан гэж тооцоо гарсан.
Мөн нефть боловсруулах үйлдвэрүүд, агуулахууд, танкерууд, шингэрүүлсэн байгалийн хийн байгууламжуудад учирсан хохирол хэдэн арван тэрбум доллараар хэмжигдэж байна.
Азийн томоохон импортлогч орнууд дайны үеэр хэрэглээгээ бууруулж, нөөцөө шавхсан учраас хоолой нээгдмэгц нөөцөө хурдан нөхөх сонирхолтой байх нь тодорхой.
Гэхдээ эрэлт, нийлүүлэлт зэрэг сэргэхгүй.
Ойрхи Дорнодын нефть үйлдвэрлэгчид "Ормузын хоолой" хаагдсан нэг өдөрт л 11 сая баррель олборлох боломжоо алдсаныг бүрэн сэргээхэд хэдэн сар шаардлагатай. Үүнээс булангийн орнуудын хувьд газрын тосны үйлдвэрлэлийн салбарынх нь эрэлтийн хэдий хэмжээ устаж алга болсон, хэдий хэмжээ хойшлогдсон нь тодорхойгүй байна.
Үлдэж буй геополитикийн эрсдэлүүдтэй нийлээд газрын тосны үнэ дахин хүчтэй савлах магадлал өндөр байгаа юм.
Өмнө нь ийм нөхцөл байдал ОПЕК-ийн давуу тал болдог байсан. ОПЕК болон түүний холбоотнууд, түүн дундаа ОХУ зах зээлийг тогтворжуулахын тулд олборлолтоо нэмэх, бууруулах аргыг ашигладаг байлаа. COVID-19 цар тахлын үед ч ийм аргаар үнийн огцом савлагааг давсан.

🏆Энэ удаагийн наадамд уул уурхайн салбарын 42 байгууллагын 1,800 гаруй уурхайчин оролцсон байна.
Харин энэ удаа нөхцөл байдал өөр байна. Дайн ОПЕК-ийн нөлөөг сулруулж, хуваагдалд оруулжээ. АНУ-ын Эрчим хүчний мэдээллийн газрын тооцоогоор ОПЕК-ийн олборлолт 2-р сард өдөрт 31 сая баррель байсан бол 4-р сард 20 сая баррель болж эрс буурсан байна.
Үүний үр дүнд ОПЕК-ийн дэлхийн газрын тосны үйлдвэрлэлд эзлэх хувь ердөө 22 хувь болж, түүхэн доод түвшиндээ хүрчээ.
Үүнээс ч том цохилт нь Арабын Нэгдсэн Эмират Улс 4-р сард ОПЕК-ийн холбооноос гарч, олборлолтоо бие даан нэмэгдүүлэх стратеги баримтлахаа зарласан явдал байв. Энэ нь ОПЕК-ийн эв нэгдэл болон Саудын Арабын манлайлалд хүчтэй цохилт болсон.
Нөгөө талаас ОПЕК+ эвслийн гол гишүүн болох ОХУ ч Украйны дроны цохилтуудаас болж эрчим хүчний дэд бүтэц нь гэмтэн экспортоо нэмэгдүүлэх боломжгүй болсон.
"Хормузын хоолой" нээгдсэний дараа ОПЕК-ийн гишүүн орнууд зах зээлийн хувиа эргүүлэн авахын тулд өрсөлдөн олборлолтоо нэмэгдүүлж эхлэх магадлалтай. Энэ нь газрын тосны үнэд хүчтэй дарамт үзүүлнэ.
Саудын Араб дайны үеэр экспортоо Улаан тэнгисээр дамжуулан үргэлжлүүлж, өндөр үнээс ашиг хүртэж чадсан. Харин Ирак, Кувейт зэрэг орнууд ийм боломжгүй байсан тул одоо олборлолтоо хязгаарлахыг тэдэнд ятгах нь Саудын Арабад улам хэцүү болох юм
ОПЕК ч сүүлийн саруудад олборлолтоо тасралтгүй нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргасаар байна.
Одоогийн хурдаар үргэлжилбэл ОПЕК+ 2023 онд тохиролцсон өдөрт 1.65 сая баррелийн таналтыг энэ оны 9-р сар гэхэд бүрэн цуцлах төлөвтэй байгаа.
Мэдээж нийлүүлэлт нэг шөнийн дотор эргэн ирэхгүй. Гэвч эрсдэлийн тэнцвэр илүүдэл нийлүүлэлт рүү хүчтэй хэлбийж байна. ОПЕК-ийн олборлолт сэргээд зогсохгүй АНУ, Бразил, Венесуэль зэрэг орнууд олборлолтоо өндөр хэмжээнд хадгалбал "Хормузын хоолой" бүрэн нээгдсэний дараах саруудад дэлхийн зах зээл өдөрт 5 сая баррелийн илүүдэлтэй болж болзошгүй гэж шинжээчид тооцоолжээ.
Мөн Персийн булангаас гаднах үйлдвэрлэгч, ОПЕК-ийн гишүүд хүртэл дайны үеэр зах зээл дэх байр сууриа бэхжүүлсэн. Тиймээс Персийн булангийн үйлдвэрлэгчид зах зээлээ эргүүлэн авахын тулд үнээ бууруулах ширүүн өрсөлдөөнд орох шаардлагатай болж магадгүй.
ОПЕК өмнө нь үнийн дайнд орохоос буцдаггүй байсан ч энэ удаа хэдэн арван жилийн хамгийн том нийлүүлэлтийн хямралын дараа ийм алхам хийх нь нөхцөл байдлыг хяналтаас гаргаж, улмаар "ОПЕК-ийн эрин үе"-ийн төгсгөлийг түргэтгэж болзошгүй гэж шинжээчид дүгнэжээ.










