АНУ, Ираны хооронд гал зогсоох тохиролцоо хийсэний дараа Тегеран хотын өдөр тутмын амьдрал хэвийн үргэлжилж байна.
АНУ, Израильтай хийж буй дайн хоёр дахь сардаа орж буй энэ үед Иран улс бүх эрх мэдлийг ганц шашны удирдагчдаа төвлөрүүлэхээ больж байгаа бололтой. Энэ нь өнгөрсөн үеийн тогтолцоог гэнэт халсан өөрчлөлт бөгөөд Тегеран Вашингтонтой хэлэлцээгээ сэргээх эсэхээ тунгаах явцдаа байр сууриа улам хатууруулахад хүргэж болзошгүй юм.
1979 онд байгуулагдсанаас хойш Исламын Бүгд Найрамдах Улсын төрийн бүх эрх мэдэл, эцсийн чухал шийдвэр Дээд удирдагчийн эргэн тойронд төвлөрч ирсэн. Гэвч дайны эхний өдөр Аятолла Али Хаменеи амиа алдаж түүний шархадсан хүү Можтабаг дэвшүүлэн гаргасан нь Иранд өөр төрлийн дэг журам тогтоход хүргэжээ.
Энэ шинэ нөхцөл байдалд Исламын Хувьсгалт гвардын корпус (IRGC)-ын командлагчид давамгайлж, шийдвэр гаргах эцсийн, хүчтэй “Шүүгч” үгүй болсон байна.
Дотоод асуудалд ойр гурван эх сурвалжийн мэдээлснээр Можтаба Хаменеи одоогоор системийн оройд хэвээр байгаа ч түүний үүрэг нь өөрөө тушаал өгөхөөс илүүтэйгээр генерал, цэргийн удирдлагуудын гаргасан шийдвэрийг хууль ёсны болгож баталгаажуулахад чиглэж байгаа аж.
Дайны дарамт, шахалт нь эрх мэдлийг илүү явцуу, илүү хатуу чиг баримжаатай дотоод тойрогт төвлөрүүлж буй бололтой. Энэ тойрог нь Үндэсний аюулгүй байдлын дээд зөвлөл (SNSC), Дээд удирдагчийн алба болон Хувьгалт гвард (IRGC)-ээс бүрдэж байгаа юм. Эндээс дүгнэхэд цэргийн стратеги төдийгүй улс төрийн гол шийдвэрүүдийг Ираны цэргийн дээд албан тушаалтнууд гаргаж байна гэж үзэхэд хүргэж байгаа аж.
АНУ болон Ираны хооронд явагдаж буй энхийн хэлэлцээг зуучилж байгаа Пакистаны Засгийн газрын нэг өндөр албан тушаалтан:
Иранчууд хариу өгөхдөө маш удаан байгаа. Нэгдсэн нэг шийдвэр гаргах бүтэц байхгүй мэт харагдаж байна. Заримдаа хариу нь 2-3 өдрийн дараа гарч байна.
гэжээ.
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар тохиролцоонд хүрэхэд саад болж буй гол асуудал нь Тегеран дахь дотоод зөрчил биш, харин Вашингтоны санал болгож буй зүйл заалт нь Ираны хатуу чиг баримжаатай Хувьсгалт гвардынхан хүлээн зөвшөөрөхөд бэлэн байгаа зүйл заалтын хоорондох зөрүү юм.
Хэлэлцээний үеэр Ираны дипломат нүүр царай нь Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи байсан бол сүүлийн үед түүнтэй хамт Парламентын дарга Мохаммад Багер Калибаф оролцож эхэлсэн.
Калибаф өмнө нь Хувьсгалт гвардын командлагч, Тегераны хотын дарга, мөн Ерөнхийлөгчид нэр дэвшиж байсан юм. Тэрээр дайны явцад Ираны улс төр, аюулгүй байдал болон шашны элитүүдийн хооронд гол холбогч гүүр болж гарч ирсэн байна.
Гэвч бодит байдал дээр газар дээрх гол харилцагч нь Хувьсгалт гвардын командлагч Ахмад Вахиди гэж Пакистаны нэг болон Ираны хоёр эх сурвалж мэдээлсэн. Гал зогсоох тохиролцоо зарлагдсан шөнө ч тэр гол үүрэг гүйцэтгэсэн хэвээр байсан аж.
Дайны эхний үед АНУ, Израилийн цохилтоор эцэг болон гэр бүлийн бусад гишүүдээ алдсан Можтаба Хаменеи өөрөө хүнд шархадсан бөгөөд нүүр, бие нь гэмтэж, хөл нь ноцтой гэмтэл авсан гэгддэг. Тэрбээр олон нийтийн өмнө өнөөдрийг хүртэл ил гараагүй бөгөөд аюулгүй байдлын шалтгаанаар IRGC-ийн туслахуудаар дамжуулан эсвэл хязгаарлагдмал аудио холбоогоор харилцаж байгаа гэж түүний ойрын хүрээний хоёр эх сурвалж хэлжээ.
Энэ нийтлэлд дурдсан асуудлуудтай холбоотойгоор Ираны Гадаад хэргийн яамнаас тайлбар өгөх хүсэлтэд шууд хариу ирээгүй. Харин Ираны албан тушаалтнууд АНУ-тай хийх хэлэлцээний талаар дотоод зөрчил байхгүй гэж няцааж байсан.
Дотоодын эх сурвалжуудын мэдээлснээр бодит эрх мэдлийг дайны үеийн удирдлага барьж байгаа юм байна.
Даваа гарагт Иран улс Вашингтонд шинэ санал хүргүүлсэн. Саналын талаар Ираны өндөр түвшний эх сурвалжуудын мэдээлснээр уг санал нь шаталсан хэлэлцээ хийх, эхний ээлжинд цөмийн асуудлыг хойш тавих, дайныг зогсоож, Персийн булан дахь тээврийн маргааныг шийдвэрлэх хүртэл түр азнах агуулгатай аж. Харин Вашингтон цөмийн асуудлыг эхнээс нь хэлэлцэх ёстой гэж шаардаж байгаа юм.
Ираны асуудлаарх шинжээч, АНУ-ын дипломат асан Алан Эйр
Хоёр тал хоёулаа үнэндээ хэлэлцээ хийхийг хүсэхгүй байна.
гэж хэлээд, аль аль нь цаг хугацаа өнгөрөх тусам нөгөө талаа сулруулна гэж тооцож байгааг онцолжээ.
Иран Хормузын хоолой дахь нөлөөгөө ашиглахыг зорьж байгаа бол АНУ эдийн засгийн дарамт, бүслэлтээр нөлөөлөхийг оролдож байна.
Одоогийн нөхцөлд аль аль тал нь буулт хийх боломжгүй. Учир нь Ираны Хувьсгалт гвард АНУ-д сул дорой харагдахаас болгоомжилж байгаа бол АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп дотоод улс төрийн дарамттай тулгарч, уян хатан байр суурь баримтлахад улс төрийн өндөр өртөг төлөх нөхцөлд байгаа юм.
Хоёр талын хувьд уян хатан байдал нь сул дорой байдал гэж харагдана.
гэж Эйр хэлсэн байна.
Энэ бол зөвхөн тухайн үеийн дарамтын үр дүн биш, харин Иран дотор эрх мэдэл хэрхэн хэрэгжиж байгаатай холбоотой юм.
Дотоод эх сурвалжуудын хэлснээр Можтаба Хаменеи албан ёсоор хамгийн дээд эрх мэдэлтэй хэвээр боловч тэр өөрөө тушаал өгөхөөс илүүтэй байгууллагуудын зөвшилцлөөр гарсан шийдвэрийг баталгаажуулдаг “Зөвшөөрөгч” дүрд оржээ.
Ираны шинжээч Араш Азизи:
Чухал шийдвэрүүд түүгээр дамждаг байх магадлалтай. Гэхдээ Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн эсрэг шийдвэр гаргана гэж төсөөлөхөд бэрх.
гэж хэлсэн байна.
Өмнө нь цөмийн хэлэлцээнд оролцож байсан Саид Жалили болон парламентын радикал гишүүд дайны үеэр илүү идэвхтэй, хатуу байр суурь илэрхийлж байгаа ч бодит шийдвэр гаргах институцийн нөлөө хангалтгүй байгаа аж.
Можтаба Хаменеиг дэмжиж гаргаж ирэхэд Хувьсгалт гвард гол үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд тэд түүнийг прагматик буюу уян хатан бодлогын төлөөлөгчдийг шахан гаргаж, өөрсдийн хатуу чиг баримжааг хамгаалах найдвартай удирдагч гэж үзсэн. Дайн тэдний байр суурийг улам бэхжүүлсэн бөгөөд энэ нь илүү түрэмгий гадаад бодлого, дотоод хяналтаа чангалахад хүргэнэ гэж эх сурвалжууд мэдээлжээ.
Хувьсгалт гвардын үзэл баримтлал нь хувьсгалт исламын үзэл, аюулгүй байдлыг нэн тэргүүнд тавих хандлага дээр суурилдаг бөгөөд тэдний зорилго нь дотооддоо Исламын Бүгд Найрамдах Улсыг хадгалах, гадаадад айдас төрүүлэх чадамжийг нэмэгдүүлэхэд оршдог.
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар эрх мэдэл шашны хүрээнээс аюулгүй байдлын байгууллагууд руу шилжиж байна
Практик дээр стратегийг Хувьсгалт гвардын үзэл тодорхойлж, шийдвэр гаргалт тэдний гарт төвлөрсөн аж. Улс орон дайны байдалд байгаа, Али Хаменеи нас барсан нөхцөлд систем дотор тэднийг эсэргүүцэх бодит боломжтой хүчин байхгүй гэж дотоод эх сурвалжууд хэлжээ.
Одоо Ираны удирдлагын өмнө “Зөөлөн бодлого” гэх сонголт бараг үгүй болсон. Харин “Хатуу” эсвэл “Бүр илүү хатуу” бодлогын хооронд сонголт хийх нөхцөл үүссэн байна. Зарим жижиг бүлэг илүү туйлширсан бодлого шаардаж байгаа ч Хувьсгалт гвард одоогоор түүнийг хязгаарлаж байгаа юм.
Энэ өөрчлөлт нь шашны удирдлага давамгайлж байсан системээс аюулгүй байдлын байгууллагууд давамгайлсан систем рүү шилжсэн томоохон өөрчлөлт болж байна. АНУ-ын хэлэлцээний туршлагатай Аарон Дэвид Миллер
Бид бурханлаг эрх мэдлээс хатуу хүч рүү шилжлээ. Шашны нөлөөнөөс Хувьсгалт гвардын нөлөө рүү шилжсэн.
гэж хэлсэн байна.
Хэдийгээр санал зөрөлдөөнүүд байгаа ч шийдвэр гаргалт аюулгүй байдлын байгууллагуудын хүрээнд төвлөрч, Можтаба нь бие даасан шийдвэр гаргагч биш, харин уулзалт зохион байгуулагч, төвлөрүүлэгч үүрэг гүйцэтгэж байна.
гэж Ойрхи Дорнодын хүрээлэнгийн судлаач Алекс Ватанка нэмж хэлжээ.
АНУ болон Израилийн цэргийн болон эдийн засгийн дарамт үргэлжилж байгаа ч дайны ес дэх долоо хоногт Иранд задрал, буулт хийх шинж тэмдэг ажиглагдахгүй байна.
Мөн дотоод системд ноцтой хагарал, гудамжинд хүчтэй эсэргүүцэл илрээгүй.
гэж Миллер онцолжээ.
Энэ нэгдмэл байдал нь командлал Хувьсгалт гвард болон аюулгүй байдлын байгууллагуудын гарт бүрэн шилжсэнийг харуулж байна. Тэд зөвхөн дайныг хэрэгжүүлэгч биш, харин өөрсдөө удирдан чиглүүлэгч болжээ.
Стратегийн хувьд дараах зорилго тодорхой болжээ:
-Бүрэн хэмжээний дайнд буцаж орохгүй байх
-Давуу талаа хадгалах (ялангуяа Хормузын хоолойд)
-Улс төр, эдийн засаг, цэргийн хувьд илүү хүчирхэг болж гарч ирэх
гэж Миллер дүгнэсэн байна
