Иран улстай хийж буй дайн оргил үедээ дөхөж байгаа энэ үед америкчууд энэ дайн яг юуны төлөө өрнөж байгааг тодорхой ойлгож байх ёстой гэж бодож байна.
Миний ажигласнаар тодорхой хэмжээний будлиан, ойлгомжгүй байдал байсаар байна. Энэ нь харамсалтай ч гэсэн ойлгомжтой зүйл.
Ерөнхийлөгч Дональд Трамп бол тайлбарлагч, багш хүн биш, харин уриалан дуудагч, зоригжуулагч хүн. Тэр бол эргэлзээ гэж бараг мэддэггүй, харин бид мэтийн жирийн хүмүүсийн дунд байдаг тодорхойгүй байдал, эргэлзээг ойлгоход түүнд бэрхшээл бий.
Ерөнхийлөгч маш хүчтэй дуу хоолойтой ч түүний эсрэг талууд ч мөн адил чанга хашхирч чадна. Тэдний зарим нь Дональд Трампыг унагахад тустай бол Америк сүйрсэн ч хамаагүй гэх үзэлтэнгүүд ч бий.
Иймээс, Трампын хэтрүүлэг, дайны манан, Ардчилсан намын “Хэт сандрал”, хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын гуйвуулсан мэдээллийг хойш тавьж, Ираны дайны талаархи хамгийн чухал 10 асуултад энгийн, ойлгомжтой хариулт өгье.
1. Бид яагаад Ираныг довтолсон бэ?
Энэ бол амархан хариулттай асуулт. Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс анх байгуулагдсан цагаасаа эхлэн АНУ-тай дайсагнаж ирсэн. Тэд манай элчин сайдын яамны ажилтнуудыг 444 хоног барьцаалж байлаа.
Түүнээс хойш ч тэд шууд болон шууд бус террорист төлөөлөгч бүлгүүдээр дамжуулан дэлхийн өнцөг булан бүрт олон мянган америк хүнийг хөнөөсөн.
“Их Сатан” гэж нэрлэдэг АНУ-ыг үзэн ядах нь уг дэглэмийн оршин тогтнох гол шалтгаан юм.
Олон арван жилийн турш долоо хоног бүр аятоллачууд олон нийтийг удирдан “Америкт үхэл” хэмээн хашхируулсаар ирсэн. Энэ бол тэдний үзэл суртлын гол цөм.
Одоо тэд энэ хүсэлдээ хүрэх боломжийг олгох цөмийн зэвсэг болон алсын тусгалтай пуужин хөгжүүлж байна.
Өмнөх ерөнхийлөгчид Иранд эдийн засгийн хориг тавьж үзсэн — энэ нь энхийн арга байсан ч үр дүн өгөөгүй.
Бусад нь Иранд мөнгө өгч “зөөлрүүлэх” гэж оролдсон нь мөн л энхийн арга байсан ч туйлын тэнэг алхам байсан юм. Ингээд энхийн бүх боломжууд дууссан. Аятоллачууд цөмийн хөтөлбөрөө үргэлжлүүлсээр байсан. Тиймээс:
цөмийн зэвсэг + пуужин + “Америкт үхэл” гэсэн бодлого = довтлох шалтгаан болсон.
2. Яагаад яг одоо вэ?
Дайны зорилго бол шударга байх биш — ялалт байгуулах. Дайтаж буй талууд өрсөлдөгчөө аль болох хурдан, бүрэн устгахыг зорьдог. Бид Ираныг хамгийн сул үед нь цохисон. Иран саяхан Израильтай хийсэн 12 хоногийн дайнд ялагдсан. Энэ нь АНУ Ираны газар доорх хоёр цөмийн байгууламжийг “bunker-buster” бөмбөгөөр устгаснаар дууссан юм.
Үүний дараа олон сарын турш үргэлжилсэн засгийн газрын эсрэг бослого гарч, эцэст нь олон арван мянган хүнийг хөнөөсөн цуст хэлмэгдүүлэлтээр ард иргэдээ дарсан.
Бид Иран дахин босож, батлан хамгаалалтаа сэргээж, илүү их пуужин, дрон хуримтлуулахыг хүлээж болох байсан юм.
Гэвч бид тэгээгүй. Бид Ираныг сул дорой байх үед нь довтолсон.
3. Энэ хууль бус дайн уу?
Дайн гэдэг зүйл хууль, шүүхийн шийдвэрт захирагддаггүй. НҮБ, Олон улсын шүүх зэрэг байгууллагууд бодит байдал дээр Израилийг шийтгэхэд л илүүтэй чиглэсэн мэт байдаг.
Дайн бол хууль ёсны эсэхээр бус, ёс суртахууны хувьд зөв эсэхээр үнэлэгддэг.
Одоогийн нөхцөл байдал тодорхой:
Аятоллачууд “Америкт үхэл” гэж заналхийлж, энэ зорилгодоо хүрэх хэрэгсэл болгон цөмийн зэвсэг хөгжүүлж байсан.
Ёс суртахууны хувьд авч үзвэл — би АНУ-ыг дэлхийд үргэлж сайн нөлөө үзүүлдэг улс гэж үздэг. Зарим нь үүнтэй санал нийлэхгүй байж болно. Тэгвэл АНУ-ыг төвийг сахисан гэж үзье.
Гэвч Ираны Исламын дэглэм бол дэлхий дээрх хамгийн жигшүүрт дэглэмүүдийн нэг.
2026 онд ч:
-Эмэгтэйчүүдийг завхайрлын хэргээр чулуугаар чулуудаж цаазалдагв
-Ижил хүйстнүүдийг кранаар дүүжилдэг.
-Өөрийн иргэдийг олноор нь шоронд хорьж, тамлаж, алж устгадаг.
-Хезболла, ХАМАС, Хути зэрэг хамгийн цуст террорист бүлгүүдийг дэмждэг?
Товчоор хэлбэл, тэд өөрсдийн ард түмэн болон хөрш орнууддаа үхэл, зовлон авчирдаг.
Ийм дэглэмийг сулруулах, унагаах аливаа дайн бол зөвхөн зөвтгөгдөхөөс гадна — ёс суртахууны хувьд зөв шийтгэл гэж зохиогч үзэж байна.
4. Израиль бүхнийг удирдаж байна уу?
Зохиогч үүнийг ойлгоход бэрх гэж дүгнэжээ. Тэрээр хэн нэгэн Дональд Трампыг 60 секунд ажиглаад түүнийг Путин эсвэл Биньямин Нетаньяхугаар удирдуулж байна гэж бодох нь утгагүй.
Израильд Ираны дэглэмийг солих нь оршин тогтнох асуудал. Харин Трампын зорилго бол өөртэй нь харилцаж, тохиролцож болох засгийн газрыг бий болгох.
Тэр Венесуэл, Кубад ч ийм бодлого баримталж байсан.
Израиль бол гайхалтай холбоотон — гэхдээ жолоог барьж буй нь Дональд Трамп. Хэрэв түүнд ашигтай гэж үзвэл тэр дэглэм солихоос өмнө ч дайныг зогсоож магадгүй.
5. АНУ ялагдаж байна уу?
Олон хүн тэгээсэй гэж хүсэж байна: Ардчилсан нам, хэвлэл мэдээлэл, Европын элитүүд, мөн Такер Карлсон зэрэг хүмүүс. Тэдний хувьд энэ бол ардчилсан улс ба террорист дэглэмийн хоорондох тэмцэл биш — харин Ерөнхийлөгч Дональд Трамптай холбоотой асуудал.
Гэвч хүсэл бодит байдал биш.
Бодит байдал дээр Ираны дээд удирдлага устсан, агаарын болон тэнгисийн хүчин сүйдсэн, агаарын хамгаалалт унасан, пуужингийн баазууд устсан, цөмийн хөтөлбөр олон жилээр ухарсан юм.
Цэргийн хувьд дайнд аль хэдийн ялсан. Харин улс төрийн тохиролцоо төвөгтэй, замбараагүй байх нь мэдээж.
6. Ормузын хоолой гэж юу вэ, яагаад чухал вэ?
Энэ бол Персийн буланд нээгддэг нарийн далайн гарц бөгөөд дэлхийн нефтийн ойролцоогоор 20% нь Ормузын хоолойгоор дамждаг.
Иран АНУ-ын довтолгооны хариуд энэ хоолойг хаасан.
Үүний улмаас эрчим хүчний үнэ огцом өсөж, олон улсын эдийн засагт сөргөөр нөлөөлсөн. Иран үүнийг өөрийн сүүлчийн хүчирхэг зэвсэг гэж үзэж байна. Арабын орнууд нефть экспортлохын тулд үүнийг ашиглах шаардлагатай. Хятад, Европ ч мөн адил энэ хоолойноос хамааралтай юм.
Харин АНУ — эрчим хүчний хувьд бие даасан тул төдийлөн хамааралгүй.
7. Европ ба НАТО-ийн хандлага ямар байна вэ?
НАТО-гийн ихэнх орнууд Трампыг үзэн яддаг, эдийн засгийн хувьд сул цэргийн хувьд чадамжгүй. Тэд хийсвэр “дэлхийн дэг журам”-ыг ярьж, бодит үйлдлээс зайлсхийдэг.
Олон улс АНУ-д агаарын орон зайгаа ашиглуулахгүй, цэргийн баазуудаа ашиглуулахгүй гэдэг. Зарим нь бүр Ираны талд орж байгаа мэт харагдаж байна. Үүний үр дагавар гарах л болно.
8. ОХУ, БНХАУ ашиг хүртэх үү?
Хэрвээ АНУ ялагдвал — тийм. Харин ялбал ОХУ чухал холбоотноо алдана. БНХАУ нефть авахдаа АНУ-аас хамааралтай болно.
9. Дараа нь юу болох вэ?
АНУ, Израиль довтолгоогоо үргэлжлүүлнэ. Тэд боломжит бай бүхнийг устгах хүртэл үргэлжлүүлнэ. Харин гол шийдвэр нь Ираны нефтийн экспортын төв Харк арал руу десант буулгах уу? гэсэн асуулт урган гарна. Хэрвээ тийм бол маш ширүүн, их хохиролтой тулаан болох юм.
10. Дайн хэрхэн, хэзээ дуусах вэ?
Эцэст нь Ирантай тохиролцох эсвэл АНУ, Израиль ялалтаа зарлаж, нөхцөл тулгах болно. Нөхцөл нь Иран улс цөмийн зэвсгээр хөөцөлдөхгүй байх. Дунд болон урт тусгалын пуужингүй байх, дроны үйлдвэрлэлээ хязгаарлах, террорист бүлгүүдээс холбоогоо таслах, хориг арга хэмжээг хэвээр үлдээх зэрэг байх болно.
Хэрвээ зөрчвөл дайн дахин эхэлнэ
.jpg&w=3840&q=75)
